maandag 1 november 2010 / Internationale Samenwerking /

Columns & opinie / Column: Chef Globalisering

Eigen hulp eerst

Elke maand belicht Evert Nieuwenhuis in het tijdschrift Internationale Samenwerking een actuele, mondiale kwestie.

‘Schaf de bilaterale hulp af.’ Deze oproep komt niet van een of andere populistische volksmenner, maar van ‘s werelds invloedrijkste ontwikkelingseconoom: Jeffrey Sachs. Opvallend, want Sachs – auteur van The End of Poverty en speciaal adviseur van de VN – staat bekend als een onvermoeibaar pleitbezorger van hulp. Wat bezielt Sachs?
In een recent opiniestuk in de Financial Times verklaarde Sachs de bilaterale hulp (hulp van land naar land) failliet. Beloften voor meer geld worden niet nagekomen (denk aan Monterrey of Gleneagles) en gestelde doelen worden zelden bereikt (Millenniumdoelen). Donoren kunnen straffeloos hun toezeggingen verwaarlozen aangezien specifieke verplichtingen en sancties ontbreken. Successen zijn schaars omdat bilaterale hulp versplinterd is en gedicteerd wordt door politieke grillen.
Sachs heeft een ander plan: laat regeringen geld overmaken aan mondiale fondsen die per domein het werk uitvoeren. Een voorbeeld is het Global Fund to Fight Aids, TB and Malaria. Dit succesvolle fonds heeft een onafhankelijke commissie die integrale, nationale programma’s beoordeelt op wetenschappelijke criteria in plaats van politieke voorkeuren. Hulp wordt transparant en voorspelbaar en de behoeften van de ontvanger staan centraal, niet die van de gever. Sachs pleit voor aparte fondsen voor bijvoorbeeld infrastructuur of moeder- en kindersterfte.
In het regeerakkoord dat door onze eigen volksmenner wordt gedoogd, staat dat ‘het ontwikkelingsbeleid fundamenteel wordt herzien en gemoderniseerd’ – waarna tussen vele nietszeggende zinnen (‘uitgangspunt is te gaan van hulp naar investeren, met als doel zelfredzaamheid in ontwikkelingslanden’) een enkel interessant voornemen is te lezen (‘minder partnerlanden en minder sectoren om de effectiviteit te bevorderen’). Eén ding wordt duidelijk: Nederland moet meer profiteren van de hulp die wij weggeven. Zo krijgen Nederlandse bedrijven een grotere rol toebedeeld, moet Nederlandse expertise vaker worden benut en ontvangen weeshuizen in arme landen ontwikkelingsgeld om ‘alleenstaande, minderjarige vreemdelingen’ buiten onze landsgrenzen te houden (gedoogakkoord). Dit staat haaks op de kern van Sachs’ betoog: de effectiviteit van hulp is belangrijker dan politiek eigenbelang.