donderdag 1 april 2010 / Internationale Samenwerking /

Columns & opinie / Column: Chef Globalisering

Nul roepie

Elke maand belicht Evert Nieuwenhuis in het tijdschrift Internationale Samenwerking een actuele, mondiale kwestie.

Een biljet van nul roepie. Dat is het geheime wapen van de maatschappelijke organisatie 5th Pillar in haar strijd tegen de welig tierende Indiase corruptie. En het schijnt fantastisch te werken.
Het idee is afkomstig van een Amerikaans-Indiase hoogleraar die tijdens een reis door zijn moederland doodziek werd van al die uitgestoken handen van overheidsdienaren. Hij kroop achter zijn computer en printte een aantal biljetten van nul roepie, die hij vervolgens glimlachend overhandigde als smeergeld. Op een beleefde manier liet hij weten: “Ben je nou helemaal besodemieterd!’ 5th Pillar, hoorde van dit verhaal en heeft er nu meer dan een miljoen uitgedeeld. Er doen verhalen de ronde van ambtenaren die na ontvangst van het biljet beschaamd afzien van hun verzoek en zelfs eerder geïnd smeergeld teruggeven.
Het biljet lijkt hopeloos naïef. In veel arme landen, inclusief India, krijgen overheidsdienaren niet veel meer van de staat dan een uniform en impliciet een vergunning om smeergeld te vragen om het tekort aan loon goed te maken. In feite is dit een rudimentair belastingstelsel. Individuen vervullen publieke taken en wie daarvan gebruik maakt, rekent af door de beambte wat geld toe te stoppen. Scheelt een hoop bureaucratie. Het alternatief is de leges centraal te innen en deze vanuit de hoofdstad weer als loon over te maken aan de ambtenaren. Veel arme landen ontberen een overheid die deze complexe taak aankan, en dus wordt het decentraal geregeld.
Waarom zou een biljet van nul roepie dit ‘systeem’ ineens kunnen veranderen? In het lijfblad van elke Chef Globalisering, The Economist, droeg de directeur van 5th Pillar  enkele verklaringen aan. Ambtenaren zouden schrikken van de zeldzame weigering om de illegale fooi te overhandigen (officieel is corruptie wel degelijk strafbaar). Daarnaast zouden burgers zich gesterkt voelen nu er een maatschappelijke organisatie achter ze staat. Ik zou eraan willen toevoegen: het biljet doorbreekt op een lichtvoetige manier een taboe. Iedereen weet dat corruptie niet mag, en toch gebeurt het. Het definitieve antwoord op corruptie is het nul roepie biljet niet, maar wie weet heeft het ook in andere landen succes.