donderdag 5 november 1998 / Intermediair / Geschreven met Vittorio Busato

Reportages & interviews

Verwerk je leed op internet

Goed bedoeld psychologisch advies is overal op internet te verkrijgen, maar Interapy is meer. Een gat in de markt: de behoefte aan korte kant-en-klaar therapieën is groot.

‘Kijk, je kunt natuurlijk op het internet contact leggen met iemand die zich psychiater of therapeut noemt, en met wie of wat je on-line praat. En vervolgens geef je je creditcard nummer op. Maar dat lijkt in de verste verte niet op wat wij bieden.’ Alfred Lange, psychotherapeut en hoogleraar klinische psychologie aan de Universiteit van Amsterdam, klinkt in ieder geval overtuigend. Lange is de initiatiefnemer en projectleider van Interapy, een vorm van psychotherapie die via internet wordt aangeboden. En hij wordt niet moe te benadrukken dat het hier om een fundamentele doorbraak gaat.

Interapy - het resultaat van een samenwerkingsverband tussen de vakgroepen klinische psychologie en sociaal wetenschappelijke informatica van de Universiteit van Amsterdam, deels gefinancierd door het Nationaal Fonds Geestelijke Volksgezondheid - is in zijn ogen een wereldprimeur: de eerste effectieve vorm van psychotherapie via internet. Lange en zijn medewerkers hebben een ‘gestandaardiseerde’ schrijftherapie zódanig bewerkt dat die nu aan te bieden is via internet. De schrijftherapie zelf is het afgelopen decennium aan de Amsterdamse universiteit ontwikkeld en de positieve werking ervan is in veel onderzoek bevestigd.

Via internet kunnen hulpzoekenden nu op een gestructureerde manier over hun trauma’s schrijven en hun werkstukken voorleggen aan een anonieme begeleider, die verdere schrijfopdrachten en suggesties geeft. Lange: ‘Ze vinden daar minstens zoveel baat bij als mensen die face to face met een therapeut praten.’ Zijn voor veel collega’s moeilijk verteerbare conclusie luidt dan ook: ‘Direct, empathisch contact met een therapeut is in veel gevallen niet noodzakelijk.’

Nachtmerries
Interapy is bedoeld voor mensen die lijden aan de zogeheten posttraumatische stress stoornis (PTSS). Schokkende, onverwachte en pijnlijke gebeurtenissen kunnen maanden nadien vooral na het zien of horen van zaken die herinneringen aan het gebeurde oproepen nog leiden tot nachtmerries, overdreven paniek en schrikreacties en de sensatie de schokkende gebeurtenis opnieuw mee te maken ‘als in een film’. De term PTSS vindt zijn oorsprong in de psychische klachten die Amerikaanse veteranen van de Vietnam oorlog ondervonden, maar is tegenwoordig een algemeen aanvaarde diagnose die niet alleen voor soldaten geldt. ‘Ook auto ongelukken of ouderlijke echtscheidingen kunnen tot posttraumatische stress leiden,’ zegt Lange. ‘Als zo’n gebeurtenis nét voorbij is, is het heel normaal dat je allemaal beelden ziet of erover droomt. Dat hoort bij het verwerkingsproces. Heb je daar na drie maanden echter nog steeds last van, dan kan men spreken van posttraumatische stress stoornis.’ En dan kan Interapy soelaas bieden.

De begeleiders die de feedback moeten verzorgen zijn op dit moment doctoraal studenten in de klinische psychologie. Zij zijn getraind in het beoordelen van dergelijke werkstukken maar kunnen daarnaast ook gebruik maken van een database met gestandaardiseerde antwoorden, gerangschikt op klacht. Potentiële cliënten die bij Interapy inloggen moeten eerst een stel vragenlijsten invullen, dit om niet serieuze of juist té zware (Interapy is er uitsluitend voor de ‘lichtere’) gevallen te signaleren. Laatstgenoemden krijgen van de begeleiders adviezen over andere therapievormen.

Voor wie wordt toegelaten duurt de therapie vijf weken. Ze valt in drie fasen uiteen: actualisatie, herstructurering en ritualisatie. In de eerste fase wordt ernaar gestreefd dat de cliënt zoveel mogelijk in gedachten wordt geconfronteerd met datgene waarvoor hij bang is, en aangezet daarover te schrijven. De tweede heeft als doel de cliënt op een andere, meer constructieve manier tegen de gebeurtenis en de gevolgen ervan te laten aankijken. In de slotfase herlezen ze hun essays, zien op welke manier ze vooruit zijn gegaan en schrijven daarover een eigen beoordelingsrapport. Lange: ‘Er moet in tot uitdrukking komen dat ze deze fase in hun leven afsluiten.’

Kaal en onpersoonlijk
Het meest opmerkelijke aan Interapy is het ontbreken van direct menselijk contact. Onderzoek naar de effectiviteit van psychotherapieën levert zelden spectaculaire conclusies op maar wel komt dan steevast, ongeacht de vorm van therapie, het empathisch vermogen van een begrijpend therapeut of hulpverlener als meest werkzame bestanddeel naar voren. Die fysieke nabijheid en de direct ervaren empathie ontbreken hier volledig. De Lange: ‘Ik zal de laatste zijn om te zeggen dat die onbelangrijk is, maar Interapy bewijst dat dit ogenschijnlijk kale, onpersoonlijke element, dat puur inhoudelijke schrijven over je trauma, goed helpt.’

Maar is de cliënt, nadat hij zijn afsluitende evaluatie heeft geschreven, de complimenten van zijn begeleider heeft gelezen en zijn computer heeft uitgezet, ook wérkelijk geholpen? Het is bekend dat therapieën volgens een gestandaardiseerd protocol aanvankelijk zeer succesvol kunnen lijken, waarna het ‘terugvalpercentage’ vervolgens op kan lopen tot zeventig procent. Klinisch psycholoog en psychoanalyticus Wouter Gomperts zet dan ook grote vraagtekens bij Langes succesverhalen. ‘Met therapie via internet kent de therapeut de cliënt niet persoonlijk. Hij ziet hem niet en hoort hem niet. Dat neemt niet weg dat een internet-therapeut dezelfde verantwoordelijkheden heeft als iedere andere therapeut. Je moet je ervan vergewissen dat je doen en laten niet schadelijk is voor de cliënt. Ik vraag me af of een therapeut dat via internet optimaal kan doen.’ Om daar de freudiaanse waarschuwing aan toe te voegen: ‘Internet-therapie brengt misschien zelfs onbewust de boodschap over dat je je trauma onzichtbaar en onhoorbaar voor anderen moet houden...’

Het effect van Interapy lijkt voorlopig in ieder geval indrukwekkend. Niet alleen is het protocol van de reguliere schrijftherapie uitvoerig onderzocht en effectief bevonden, Lange testte zijn internet-variant ook op twintig eerstejaars psychologiestudenten. Die lieten allen een duidelijke afname in hun klachten zien. Een controle groep ontbrak echter. Komende maand januari start een nieuw, uitgebreider experiment waarin plaats is voor zestig deelnemers; iedereen kan zich via het web inschrijven. Dertig deelnemers met de diagnose van een milde posttraumatische stress stoornis (gebaseerd op een aantal beproefde, klinische tests) krijgen direct de therapie aangeboden, de andere dertig fungeren als controle groep. Ze krijgen een andere behandeling of helemaal geen behandeling (en mogen desgewenst later alsnog Interapy).

Therapie in bedrijf
Lange zou dolgraag zien dat zijn geesteskind uiteindelijk een plaats krijgt binnen de reguliere geestelijke gezondheidszorg. De Riaggs, zo zegt hij, hebben al voorzichtig geïnformeerd en hij verwacht dat verzekeringsmaatschappijen niet lang op zich zullen laten wachten zodra ze door krijgen dat internet de mogelijkheid biedt om polishouders met psychische problemen op uiterst goedkope wijze een therapie aan te bieden. ‘We zijn ook in gesprek met TNO. Die zijn erg enthousiast. Daar denkt men na hoe het op grote schaal binnen de gezondheidszorg toegepast kan worden.’

Die grote schaal is mogelijk omdat aan begeleiders van Interapy relatief weinig eisen worden gesteld. Een student kan de was doen. En volgens Lange geldt dat eigenlijk voor alle vormen van psychotherapie: ‘Eisen aan therapeuten zijn vaak krankzinnig. Die worden vooral bepaald door de therapeutische mode, niet door wat ze zouden moeten kunnen. Voor Interapy is slechts een aanvullende training nodig, en een achtergrond in de klinische psychologie, psychiatrie of maatschappelijk werk. Daarmee blijkt net zo goed te werken.’

De traditionele opvattingen binnen het psychotherapeutische wereldje over ervaring en opleiding zullen niet snel wankelen, maar dat betekent alleen maar dat er voor ‘therapie via internet’ een grote toekomst in het verschiet ligt. Er is grote vraag naar kortdurende en sterk geprotocolleerde psychotherapeutische behandelingsvormen. Lange vermoedt dat stoornissen zoals bulimia nervosa en depressie, waar ook duidelijke protocollen voor bestaan, binnenkort eveneens via internet zijn te behandelen. En verder vrij associërend: ‘Ik zou het prachtig vinden als grote bedrijven er meer aandacht aan zullen geven. Ze zouden met betrekkelijk geringe middelen hun eigen mensen die om psychische redenen niet optimaal functioneren kunnen helpen. Daarnaast zie ik ook mogelijkheden voor bijvoorbeeld politie agenten en soldaten. Van hen is bekend dat zij niet snel voor hun klachten uit komen. Het zou een enorme besparing opleveren, en de snelheid van de geestelijke gezondheidszorg aanzienlijk verhogen.’

Log in en laat u gaan...

De leukste digitale adressen voor advies en therapie:

Op www.mindstreet.com kunt u terecht voor een vijf tot acht uur durend programma dat vooral geschikt is voor het doorbreken van negatieve denkpatronen.

Wilt u uw geheugen verbeteren, uw creativiteit verhogen of stress leren hanteren? Kijk dan op www.mindtools.com. Registratiekosten vijftig dollar.

Problemen met uw kinderen? Tips en informatie over omgaan met ettertjes? Bezoek dan http://home.pi.net/~huso/home.htm voor advies van een kinderpsychiatrisch groepswerker.

Eén keer gratis advies van een erkend psycholoog (over welk probleem dan ook) krijgt u op www.counselingnet.com. Voor méér adviezen zult u moeten betalen.

Leidse studenten moeten vooral veel studiepunten halen. Voor studiestress en daaraan gerelateerde problemen kunnen ze terecht op www.leidenuniv.nl/bvdu/sz.

www.loveadvice.com raadpleegt u voor allerhande adviezen over de liefde. Dr. Tracy Cabot, bekend van optredens bij Oprah Winfrey, geeft voor dertig dollar een persoonlijk antwoord. Voor honderdvijftig dollar per uur krijgt u persoonlijke adviezen per telefoon.

De website van Interapy is: www.psy.uva.nl/interapy

De artikel is geschreven met Vittorio Busato