woensdag 21 september 2016 / Vrij Nederland / Illustratie: Elise van Iterson | www.elisevaniterson.eu

Nieuws & achtergrond

Waarom we te veel vlees eten en hoe we dat kunnen veranderen

Vlees eten is het nieuwe roken: het is asociaal en ongezond, dat weet iedereen. Toch blijven de meeste mensen – onder wie Vrij Nederlands ‘geweten’ Evert Nieuwenhuis – het gewoon doen. Waarom is het vlees toch zo zwak?

De schaal met bitterballen gaat rond en ik krijg het benauwd. Ik wil zo min mogelijk vlees eten, en alleen biologisch. In de supermarkt lukt dat aardig. Tijdens de zaterdagse boodschappen koop ik voor drie of vier dagen vlees en drie soorten vleeswaar. De rest van de avonden eten we vis, noten, eieren, van die smaakloze kartonhappen van Tivall of de chique surrogaat van de Vegetarische Slager. Als mijn dochtertjes mee zijn, controleren ze streng wat er in het boodschappenkarretje gaat: ‘Is voor deze dieren wel goed gezorgd? Is het wel biodinges?’

Maar tijdens de lunch op kantoor (‘hé, ze hebben lekkere parmaham gekocht’), in de broodjeszaak (‘niet wéér mozzarella met pesto’) of in het restaurant (‘doodzonde om uitgerekend hier geen biefstuk te bestellen’) gaat het mis. Ik vermaan mezelf nog eventjes, maar al snel wint de vleeslust, geflankeerd door ijzersterke smoezen: ‘ik heb een kutdag’, ‘dan eten we vanavond geen vlees’ of ‘het is toch zonde om dat laatste stukje parmaham te laten liggen’.

En bitterballen, die kan ik nooit versmaden. Het vlees is zwak.

Grote ecologische voetafdruk
Als iemand zou moeten weten dat het eten van vlees slecht is voor mens, dier en aarde, ben ik het. Wekelijks schrijf ik voor Vrij Nederland de rubriek Het Geweten over duurzaamheid, en niet zelden komt de lange slagschaduw van onze vleesconsumptie aan bod.

Veeteelt zorgt voor mestoverschotten, overmatig gebruik van antibiotica, fijnstof en ziekte bij omwonenden.

Carnivoren hebben een disproportioneel grote ecologische voetafdruk. Een kwart van alle Een kwart van alle door mensen veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen is voor rekening van de mondiale voedselproductie. Zestig procent daarvan is het gevolg van veehouderij, terwijl vlees, zuivel en eieren goed zijn voor slechts 17 procent van alle calorieën die de wereldbevolking tot zich neemt. Grofweg samengevat: vlees levert circa 20 procent van onze calorieën en veroorzaakt 60 procent van de broeikasgassen van onze voedselproductie. Vleesconsumptie is overigens niet de enige oorzaak, want vegetarische ingrediënten als eieren, kaas en melk zijn allemaal producten van de veeteelt en worden vaak onterecht als milieuvriendelijk gezien, zoals de populaire Netflix-documentaire Cowspiricy pregnant laat zien.

Vee vraagt veel ruimte. De beesten zelf niet (die zitten vaak lekker compact in volgepropte stallen of rennen), maar wel het voer dat ze eten. Voor de productie van een kilo vlees is gemiddeld vijf kilo voer nodig (hoewel dit sterk verschilt per diersoort) en dat moet ergens groeien. Van het mondiale landbouwareaal is 75 procent in gebruik voor de productie van veevoer en als grasland. Landbouwgrond wordt almaar schaarser, tenzij we nog wat regenwoud kappen.

Veeteelt zorgt voor mestoverschotten, overmatig gebruik van antibiotica, fijnstof en ziekte bij omwonenden. Volgens recent onderzoek, gepubliceerd in Nature, is de intensieve landbouw, met name veeteelt, een grotere bedreiging voor het voortbestaan van diersoorten dan klimaatverandering.

Risico’s voor de gezondheid
Zelf lijden we ook onder onze vleeslust. ‘Het eten van te veel vlees brengt risico’s voor de gezondheid met zich mee,’ schrijft het Voedingscentrum. ‘Rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren worden in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker. Eet vlees daarom met mate.’

Dat laatste is te moeilijk voor ons: het advies is om maximaal 500 gram vlees per week te eten, maar Nederlandse vrouwen eten per week gemiddeld 600 gram en mannen zelfs 900 gram.

Ben ik nog iets vergeten? O ja, de dieren zelf. Negentig procent van al het vlees dat in Nederland verkocht wordt, komt uit de bio-industrie. Is er iemand die met droge ogen durft te beweren dat dieren daar een goed leven leiden? Neem de plofkip, die als kuiken in zes weken van 40 gram naar 2,3 kilo moet groeien, terwijl biologische vleeskuikens hier twee keer zo lang over doen. Deze abnormaal snelle gewichtstoename leidt tot ziektes en pijnlijke vergroeiingen. Plofkippen hebben minder dan een A4’tje leefruimte en zien nooit daglicht. Normale kuikens zijn na achttien weken volwassen, vleeskuikens worden na zes weken geslacht.

Met eigen ogen zag ik, onder meer voor reportages in Vrij Nederland en geïnspireerd door Jonathan Safran Foers Dieren eten (2009), hoe varkens in de bio-industrie een leven leiden waarvoor we onze buren bij de politie zouden aangeven als ze hun hond of kat dat zouden laten ondergaan. In kleine, grauwe ruimtes leven de beesten in een allesverzengende ammoniakgeur afkomstig van de mest onder de roosters waarop ze leven. Daglicht zien ze nooit, laat staan modder om in te wroeten. Hun staarten worden afgeknipt om te voorkomen dat ze die uit verveling en agressie van elkaar afbijten (biologische varkens houden wel hun staart). De zeugen lijden het meest: ze worden in een stalen kooi gehouden die slechts een paar centimeter groter is dan zijzelf, zodat ze niet per ongeluk op hun biggetjes gaan liggen en hen zo doden. Na drie weken zogen staan ze nog eens drie weken in zo’n kooi omdat ze anders elkaars gezwollen uiers beschadigen.

De problemen die onze vleeslust veroorzaakt, worden de komende decennia alleen maar groter. De Wereldvoedselorganisatie (FAO) verwacht dat in 2050 de gemiddelde wereldburger 40 procent meer vlees eet dan nu. Ondertussen groeit de wereldbevolking als kool, waardoor de mondiale veestapel met 70 procent toeneemt ten opzichte van 2005.

Zoveel vee kan de wereld niet aan. We moeten minder vlees eten, of we dat nu willen of niet. Vlees eten is het nieuwe roken: het is asociaal en ongezond – en dat weet iedereen best. Toch blijven de meeste mensen – onder wie ik – gewoon lekker vlees eten. Waarom is het toch zo moeilijk om minder of geen vlees te eten? 

Lees verder op vn.nl